Otizm spektrum bozukluğu, erken çocukluk çağı döneminde belirtilerinin görülmeye başlandığı nörogelişimsel bir bozukluktur. Belirtileri arasında çocuğun göz teması kurmaması ya da kısıtlı göz teması kurması, dil gelişiminde gerilik, konuşma bozuklukları, tekrarlayıcı konuşmalar, duymuyormuş gibi davranma, seslenince ismine dönüp bakmama, sallanma, el çırpma, çırpınma gibi tekrarlayıcı hareketler, belirli bir noktaya uzun süre bakma, yaşıtları ile oyun oynamama, sosyal iletişim kurma becerilerinde zorluklar sayılabilir. Bu belirtilerden şüphelendiğiniz zaman bir çocuk-ergen psikiyatristine başvurmanız gerekmektedir. Koronavirüs salgını sırasında şüphelerinizi aile hekiminize TELEFON ile bildirin. Salgın sonlandıktan sonra sizin muayenenizi sağlamak için yönlendirme yapacaktır. Muğla İl Sağlık Müdürlüğü’nün psikososyal destek birimini arayarak da danışmanlık alabilirsiniz.
Bu yıl Otizm Farkındalık Günü bilgilendirme yazısında ayrıca belirtmek gereken bazı konular var. Koronavirüs pandemisi sırasında otizm tanısı olan çocukların sosyal iletişim becerilerini artırmak için önerdiğimiz çocukları parka götürmek, okulöncesi eğitime devam etmelerini sağlamak gibi sosyal temasın olduğu etkinlikleri yapamıyoruz. Burada amacımız koronavirüs bulaşını engellemek. Ancak bir taraftan da çocukların evde kaldıkları zaman diliminde gelişimlerini geriletmemek önemli. Bunun için aileler özel eğitim öğretmenleri ile çevrimiçi (online)-bilgisayar yolu ile iletişime geçerek evde yapılabilecek eğitsel müdahaleler konusunda bilgiler edinebilirler. Eğitim sürecinde aileler en önemli basamağı oluşturmaktadır. Bu nedenle özel eğitim öğretmenlerinden günlük davranışsal yönlendirmeler almaları ailelerin de evde neler yapacağı ile ilgili önemli bir nokta olacaktır. Bunun yanı sıra koronavirüs önlemleri arasında hijyen kurallarını model olarak, görseller ile, birlikte tekrar tekrar eğlenceli hale getirerek davranışları öğretmen önemlidir. Çocukların evde kaldığı bu dönemde de diğer zamanlarda olduğu gibi sanal maruziyetin (telefon, televizyon, bilgisayar vb.) kısıtlanması önemlidir. Sürekli ekran maruziyetine kalan otizm tanılı bir çocuğun gelişiminin gerileyeceği unutulmamalıdır. Bu nedenle ev içi yapılan bütün işlerde çocuk ile karşılıklılığın sağlanarak yapılması, sosyal ortamından bu dönemde uzak kalan çocuk için evde kalan bakımverenlerin karşılıklı göz teması kurarak etkinlikleri sürdürmesi çok önemlidir. Ve sevgili aileler, bu süreçte tükenmemeniz için evdeki diğer bireylerden destek alın. Kendinize dinlenmek için zaman tanıyın. İlaç tedavisi kullanan çocuklar için tedavilerin kesilmemesi, dozlar ile ilgili takip eden hekim ile ya da kurum ile iletişime geçerek bu konuda bilgi alabilirsiniz. Otizm tanısı olan çocuklarda rutinlerin bozulması huzursuzluk çıkarabilir. Çocuklar, sizin de kararlılığınız ile evde yaşamının rutinlerine alışacaklardır. Ebeveynler olarak siz de kendinizi koruyun, onların size ihtiyacı var.
Uzm.Dr.Börte GÜRBÜZ ÖZGÜR
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi